r

.a.

IN HOC VOLVMINE CONTINENTVR

VALERII

O

—.'

1 A

nnotationes in

"t

T)ioJcoridis..>inazdrheidc Mcdica matcria libros YJongealiiequdman ti hacjimt emlgat^.

A

^

DE

rSDEM VAL. CORDI HISTORIAE STlRPIVM L I B. illl. P O S T=«

w

humitnunc primum in lucm editi, adie^is ctim Stirpim iconibui : O" breuij^imii Annotatiunculis.

- V A, qua rerm foj^iUm in Germania plurimarum , NietaUormt hapidm O" Stirpivmdi^uotUtio'» rmA notitiambreuij^imeperfequiturynunquam ha^enui uiff,

ARTIFICIOSIS extradionihui Liber,

k.

medicinalesaliquott non uutg

tL-

ttlSACCEDVNT .

I

r

STOCC-HORNII £T N3SS I IN BERNATI VM HELVETIORVM DU

tioncmontiuiiiyO^nafcentiumin-eisStirpimf defcriptio BenediBl Aritij , Gr£C£ zj VLehr aic£ linguarum in fchola BeYnen(i pYojtjJoris cUrij^imi,

t TE M

CONRADI GESNERI DE HORTIS GERMANfAfi LlggR RECENS*

una cum dcfcnptione tultpjc Turcarum,Cham£ceralimontani,Cham(emef^ilijCham<£n(rJj,0' Conizdidn*

OmniafummorcudtoacqMeinduftrfadocflifs^atquccxccJknnfs.uiriCO^^ GES^

N E Rl mcdici Tigurini coIlcc^a3&: prsefadonibus illuftrata.

\

^

/,

■^F

Cum Gratia cr Priuilegio Cafarco adannos ocio,

M.

D,

LXL

I

Mo.Bot.Gar^ -

19C2.

^

V

/

I

I

Inclyto &: fpeaabili

esio me

"\

CORVM IN ILLVSTRl ACADEMIA VVITEBER

gc»/i, CO^JRADVS GESNEavS SMdicm cr ?hilofdphU interprci iii fchola Tigurina fdutcni Crp^ccm Chrijhattam P. * , ^

ALERII CORDI SCRlPTA CLVAECVNQVfi COL*

ligere poiui ( darifsimi uiri SC medici prceftantifsimi)

' utin pubiicum tahdcm edcrencurcum adornafTcm nu

per,& fingulos iibrps (ingulispatronis,iIlis fcrc a qui

busaliqUoseorumacceperam,dedicafremi Primudfi qui eius in Diofcoridem Annotatiohes contini^t, iti lohannis Ralia? pharmacopolae Lipfenfis auunculi e ms& ftudiorum promotoris bcnignifsirtii, nome ih' fcripQ. Paulo poft uero cum idteIlexi,optimum illum uirum, ex hac mor^ tali uita nobis fublatum effe,rte fuo patrono priiiatits hic fiber,nuIIo aducr^ fus.calumnias prote^flore muriiretur,non illum foIuri1,fed pafiter omnes c ius lucubrationes (quartquam firtgulasi,ut dixi ^ (ingulis etiam pattoriis dii>

caui)inclyco parrocinio ueftrocommendareiuxta&nuncupareuolui: Idcp nonleuesobcauias. Cum enim tota Academia ucftra,omnium quasGer mania noftrii habet , omni docfirinae facr* humana:^^ genere excellentifsf' mis docfloribus , longo iam tempot^C , fadle prihcipatum obtinct: tum rriC' dica^ facultacis CoIIegium nobilibus eruditione & uirtuce profelsoribus

floret» Huius autem cum aliquando alumnus atcg difcipulus multis, ut ac^ cepi, anhis VaLCordus fuerit, ( quamuis & Lipfia? interdum , non paucis mcnfibus hacferit)omnes eius ingenij foJtus, ad eandem Facultatem ueluti parCntem , qu3^ procul dubio i)s iam quafi pupilIis,maccrno amplexii reci

piendis,acfoUendis behigna ficfutura, remittendosiudicani. Nam 8c CL.

-.-*.

V. Vicus Virishemius, Cordum noftrum olim audiuineamaflec^fertur, & Cafparus Peucerus,magnificus nupcr Academiacucftra? Rc(f^or,medi CUsacphilofophusfummUs , PhcenicisilliusMelanchtonisgencr , noturii chsif um& cuadcm quin habuerit,rion dubito : & ali] forte, quorii nortiina ignoro, Mihiquidc, G fortafsismiramini,nulIa unquacum Cordo uiucn^ tc noticia intercefsit,{ed fingulare in materia medica docH^rinam^ab eius obi' tu,pr^dicari cum audiuifiem, &iam aliquosab Euricio patrc editos libros

auidifsimc perIegi(Tertt,nefcio qu^intra me coferitientis naturg uis,ad illum amaridume pertfaxit. Pulchre HortierUs: ciseu^TeyoiiohylyeikhsaisvQvmtoy, Minusuei'6 miru efl:fimflitudine quadam tacitoc^ coienfu animos uiuen tium trahi iungic^*. Sed a defuncflis quoquc ad cos qui fuperfuntadmiran da^ huiufmodi cdnuenicntiae 8^ coniuncflionis ingeniorum fomites mana* rc, magnam (ane admiratidnem rtierecur : & ineffabilis quaedam Mf^ot^ (utDemocritusfor(ariloqueretur)aut (rvffoiec haec cfle uidetun st/Wvrct/S

«#At/ i«c^0r i(0a Ttfoti^oy o yAyctS ^ot^ ohi^ov^ «^)^TVTaa¥ : ns&t tjPtc j\ ^;^ urtoy koctcc rots

r

-^

/

%

PRAEI*AT 10.

J

1

\

*

*fc

phice : 8«: Deo potiu^ quam narurae ^-5^«^«« tales acccptac func %cnd^. Ego certe , qui VaL Cordum de facie nunquam uidi, ncc ulla naturali aut ciuili occafione illum halDui coniundum , occultp quodam animorum ( atJtWtc^ c/l'^;,(t^J*(c>'fffei/7i^''?fcfaTftnti'T«rOS«rmiraftudiorum confenfibnf, excitato in eius manes amore, mod^is omniBus, quaccunqucliteris martdi' uit conquiVenda, exornandaquc , cum alias, tum iconibus Stirpium addi- tis, denique cdehdaacdefcndenda per me, 6<: aiios optiniibs dodifsimos*^ patronos,quorum uos principem locum tenetis, mihi propofui : idcp ma^ gnaexparteconfecutum mefpcro: eoquenomine Deoimmortali gratias habco:&: praeftantias uen;ras,ucmihi,fi audacius feci,ignofcant,ofo, iiuius

enimaudaciac praeclarus noftrofseculo Norimbcrgac medicus hierony

musHeroldus Lipfcnlis , mihi fuafor fuic: Cuius confiho uc procliuis illc meus in Cordum amor,(icerga uos obferuancia, facile fubfcripllr, Cordi autem eiufque librorum patrocinium, alacri paratdque animo uos fufce^ pturos, acieo nondiflFido : uc multis ad id uos cohortari fuperuacaneuiii putem. Nonequidem omneseiusopinionesdefendendasdixerim,.utho^ mines fumus : fed eas qua* ueritati confonx uidencur,uc funt plcraequc : 5C ipfumingenereoprimiiuueniseruditionem, induflriam S^conatus, eius

deniquefamam&rgIoriam,quam merituscftamplifsimam. Recentioruni certe nonnulli ex inuentis fcriptisc^' Cordi partim ^diAxis , partim non edi^' tiSjSifprofccerunt, &: fua exornarunc fcripta, nullo id candore confefsi: id quod mihi , qui fuam cuique laudem tribuendam ccnfeo , non parum do»- luit, necminima, utde operum cius editionc cogitarem, caufa hasrcextitic. Nuper docftifsimas amicus meus dehifce Cordi libris, hisucrbis ad me ripQt: Vehm te in prjcfationeoperum Val.Cordi ipfum cxcufare,qu6d ,^ ultima manus eis non fit adhibica. Profedus enim \n Italiam, Romse febri ardente exrin(5tus cft: cum plurimas per Italiam ftirpes obferuafIer,8<: mul^ ^ tain Annotationibusin Diofcoridis Iibros cmcndafTc

c

»

9>

quaeomniaper ftudiofos quofdam mcdicinae fuerunc furrcpta. In multisquidemipfum fententiam mutafTeaffirmauic mihi pia: memoriap uir Cornelius Sittardus ,j medicus , focius & comes percgrinationis eius , acquc eciam, morbi, nam i^ uafcracex motbo pe> quartanam. Sic ille : qui hoceciam fignificauit, annO fuperiore, Valerf] fracrem medicum Hildeshemii , chemifticarartis 8^re- raediorum qua: arte illa ad medicinam parantur peritifsimum^diem fuum obi){re. Dignamihicertequamuisimpcrfeda, Cordi fcripta,*qusclucem publicam uiderent,&: ad pofteriratcm tranfirent^ficut Augufto olim Ver^

gilrj iEneis,uifa funt. Nam uel inchoata pericorum artificum opera,impc.

j^

ritiorum operibus, quibus ultimam illi manum impofucrunt,merit6 pra». feruntur. Etfi uero innumera a Cordi pbicu ad hunc ufque dicm,circa ma'^ ceriam medicam , qua[! ipfum latueranr, inuenta funr, p{urfmis pafsim uiris

cruditis inamcrni(simum hoc ftudi

lum magna cum a:muIationc incum^

bentibus:bummatamen ha-cilliuslauseft^quodinterprimos fcrme fa^cufi noftriharum ^erum inucftigatorcs, permultainuencrit, psre

/

rnacomnino eruditio'

\

\

V

y

A.

A

/

^

crudilionis bi gloriac haercs» Nam, H quid cgo iudico,f)atcr eius Euriciiis^ uir omni generc docflrinarum Gultilsimus , medicus pcritifsimus, & pocta optimus , dum uiucrct , ncmincm in crudita Stirpium cognitionc parcm habuit» Patris ucro in matcria mcdica ftudium & induftriam acmulatus fiiius , etiam fuperauit : patris ad (ummam hanc laudcm exemplo, iuucnili fcruore , ingcnrj dextcritace , honeftac glorias ftudio , percgrinationibus multis &C longinquis , laborc & induftria maximis, deniqucijngulari gra tia Deipraceuncc&corttinentercliquascaufasomncs , excitatus, adiutus atquepromorus: ita utintcr primos, principcs&prajcipuosquofqucrc^ uocarscab omniantiquitatc , ornataecp &audacStirpium ac totius mcdi^

cscmateriac cognttionis , authores & aflertores ccnferiaccelebrariapud omncm poftencatem iit commcritus, nequcuirbonusautcruditusquif/ quam hanc ci gloriam inuidere debeat,aut pofsit. Quod fi Dco placuiflct, diutius in hac uitaeum relinquere, ncmo omnium hodic, qui rci plantariae GOgmtionc cxcellunt, (pacc ipforum dixerim) hanc palmam ei pra^ripcret^ non magis quamHerculf^cxtorquerct clauam, Huiusigitur Academiae ueftrae tanti difcipuh,Iibros per meadornatos &cditos (nc ucl interircnt, uel ab hpminibus ambitiofis & alicna? gloriac infidiantibus premercntur,) ornatirsimi& dodifsimi uiri, ferena fronte, placidoquc uultu fufcipite, &

uoad eius Pieri poceft , & par eft, in clicntelam receptos dcfcnditc:

mcque amantifsimurn obreruantifsimumquc ueftri re^

damatc, VaIete:Tipuri, tertioCai. lunii

\

anni

M

i

D

LXI

a

K

■"

^

i

>

CON. GESNBRVS MAGNA SPEI IVVENI

N. lOANNIS RALtAE PHA RH AC O P OL AE L IP SEN SIS, FOE^

iicff metnom, fiUo

S.

)

(

/

**

VCTAS ET EMENDATAS AB AVTORE,

L. CORDI ir^

Diofcoridem Annotationes, mco ftudio edcndas , opdmo &

prarclaro m arte fua uiro loan. Rallaeparentf tuo, Cordiautem auunculo , nupcr dedicaram : ne uidelicet pofthumus liber, qur nunc uigefimo fereanno a conditoris fui obitu m publicum prodit , intcr tot Momos &r alienae gloriacfucosjfine tutorealiquo appareret, ^quum autem uidebatur, utliber ab eo mihi commiinicatus primum, (hunc enim ad me mittendum a parente tuo, ni fallor, loan. Placotomus infignisme^ dicus accepi t, ) adipfumreuerteretur: pra^iertim cummaximamftudiO' rum fuorum partem libri author , eius ex forore nepos, ipfius benignitati promotioni^',ut fama pr3i:dicat,acceptam referre iblitus fuerit. His cauiis ctiam tertia accedebat , quodinfimplicibus medicamentis dignofcendis, fumma parentis tui induftria ac eruditio efTetiid quod & altjs argumentis, &rmi(road me olim cultifsimi horti ueftrilocupIetifsimoStirpium cata Iogo,faciIe cognoui. Neque me latet multa egregia medicamenta,pharma copolis &rmedfcisplerifqucante ipfum incognita , ab fpfoprfmum ueftra regione demonftrata fuiffe» Itaque infcriptam in eius nomcn dedicatio*

\

nem primae huius Cordi operum partis

%

paucos menfes ad typog

phummiieram, nullo mihi domiexemplariferuato. Paulopoftuerofi' mul & optimum parentem tuumj fatis coriccfsifTe : & dedicationem meam

fcio quorum hominum perfidia, intercidifTc intdlexi. Illam qui

dem fibi non ingratam fore pcrbenignis ad me literis, paulo ante mortem, lam fignificauerac pater» Quod ^\ exemplar mihi fuperfuiflet , omnino idemdenuo ad typographum mifinTem e^tcudendum. Vcra enimfolida* quegratitudo, non erga ummtes folum, fed etiam defun<flos,fuum tuetuf ac feruat officium . fit fane doleo ica contigifTe. memini enim de Cordo in cpiftola il!a qu^dam me protuIifiTcjab amicis accepta, quorum non amplius rccordor, Neuero fine patrono inmanushominum , quorum pleriquC

aIicnisIaboribusutcunqueelaboratis,obtredant&infidiantur, hberhic imperfeJlusperueniret, unius defundi loco plures excelfenthfsi rndfque pa tronos delegi , totum ncmpe in illuftri Academia Vuitebergenfi medi corum CoIIegium : qui omnes hofce pofthumos Cordi Iibros,1ueri ac io* uerc, ut equidem fpero,dignabuntun Tibiautem priuatim, egregij patris optime fili , has in Diofcoridem Annotatiortes nuncuparc uolui , tit ficuti unicus ab eo filius es relidlus, annum a^tatis, uc audio,uix decimum fexltum agens,ita uc ad paterna? etiam gIoriac,induftri3c,doarinic^ faftigium afpi- res,re cohortarer, hi currenti (quod aiunc) calcar adderem. Id fi, ut coepi/ fti,facerc pergas,fpes iufta eft,te quoquc ad Iongam,patris inftar/eneflam, animo corporeque ualentem , domi candcm inter tuos , fimiliter pie placi<*

deque, tuo fatofunaurum, & ad uitam migraturum meliorem. Quod

quidem

V

i

)

\

kjuMem ut nobis , 8C omriibus Chriftum profitentibus , foelicKcr eucnfat; is ipfeDommus 8c Prscceptor nofter , unigenicus Dei acterni filius laroia tur, Nosintereairttcr tot tantaquc miferrrmsc huius&ancipitisuitscdi/ lcrimina , ad tantum certamcn nos praeparabimus , ac meditabimur mbr^ rcm: cuius exempla in omni a:tate, fortuna, ualetudine, quotidie prscter o> mnem expedationem uidcmus. Nam uel ex anlicis.quibus aliquos huius uoluminisdicaueramhbros, perbreui fanetenipore , non foliim parens tuus , iam (enex : fedetiam Philippiis Bechius medicus eruditione prscccl'

lcns,inuigorea?taris,cumhadenusfcmperoJ3timcuaIuiflec,Bafilex: 8c iuuents omnino Cafpar CoIIinus pharmacopola non uulgaris, apud Val^

lcfioSjObierunr.Mcditemurigicurcdmmunemomnium finem,nenosmi^ fcros inopinato opprimat. Vale,&: me ama: mcque uicifsim tui amantit fimum fore , proptcrCordum pra^cipuecognatum tuum , quemuideS quantifaciam,tibiperfuadeas. Tiguri HcIuccidrum,anno Salutis M. Da L X L Calendis Augufti,

/

COR GESN&RVs CANDIDd

L B C T O R I.

S.

gjDCTISSIMAE V.flHSSIMAEQJTE I,STAE VAL. C0RD<

Annotatibnes in Dioicoridislibros V. plurimuabipfo authorc,paulb anremortcm eius ,emendatcc (afterifco -^ubialiquafupergenufna lc^ (fiione dubitatio,aut aliquid imperfeclum crat adiecfio ) audsecp,ab ini^ ' ^tio operisiifquead Librill. C^aput G VlIL ( quod efl; de Hordeo,) nuncprimumprodeunt. Inter quaretiam pulclierriinx funtdeSuccinijdecpSac- charinaturadifputationes, Qiiaeucrodeiiiccpsfequuntur, quoniamabauthore morte prarucntOjabiblui non po tuerunt,ex prima cditione, ( quar fcripta ab co an^ tcquam in Italiamueniflet, Francfordix olim publicata eft, cum Gualtheri RifFii

I3iofcoride,)continuauimus,emendatioratameeaquoqp8i(fexplicatioradedimus^ cumabaSjtumexbreuifsimisquibufdamipfiusCordi (autexeiusoreexceptis) in V .Diofcoridis libros Annotationibus manufcnptis, Hoc no dilsimularimjnon^ nullaquicfuperfluamihiuidebantnr, 8(fnihilquamoneraruraIeclores, (utcapita

' qu^daminLibrofecundOjfupcraquatilibusquibufdaanimantjbus^CordOjaliiscp eo tempore per Germaniam eruditis , adhuc incognitis, ) penitus a mc reciia cfte:

qiiod non (blutti utile nihil ex profcfso,fed ne obiter quidc continerent quicquam» In Capitum diftincfiionc magna eft uarietas : nos fcre lis numeris hotauimus Capi- ta, utin Jac. Goupyli DiofcoridiseditioncGrspcoIatinaLutcriaf anno 15" 4^. ediU habentur. Notha quap dam in Diofcoridis hbris addita ucIomiffajCapiti! uarieta* tem fecerunt,S(^c. iis rios aliquando nullum numeruappofuimus ,uicum Goupyli editione nobis conucniret, Porro omniaubfcp re(^e dixifte dC iudicaflfeCGrdiijego iriihi defendendum non fumo : nec Iibuit meas cehfuras ubiqiie addere, Ctiam ubi potiiiflem: nam in mulcis ncpotuiffem quidem»

Q^V INAM SCRIPTORES DlOSCORl0lS DE MEDICA MA

teria libros, c g«owo</» cxpUcauefint. Dc nonnuHtSj <iium qui hodic uwunt^ Ubcriwi iudicabunt pojkri. ,

m

AMATVS Lufifanusmedicus,primumIoan.RodericiCaftcniAlbiLufitanind minc, in duos prioresDiofcoridis libros , commentarios quofdam edidit: deinde

ruffus AmatiLufiianinomincEnarrationesin quinqucDiofcoridi^libros : quat

I .

/

a

# « tf

un

c

\

^

"Jk

Venctiis primum cxcuf^ runt,moxArgenti'ng apud Vuendelinum Rihe!mm,aiti*

ho 15' 5-4*10 4, Nomenclaturas rerum m uulgaribus linguis , Italica , Hifpanica, GallicaS^ Germanica adiecit» Totus ad rerum cognitionem indinat : inquibus multa quidem bona BC rara docet : fed non rar o etiam aberrat Multa aduerfus er-' rores eius Matthiolus nupcr fcripfit, Audio eum emendafle plurima,& nouam cdi tionem moliri, Vide etiaminfrainR.Conilantino.

AN DRE AS Lacuna Segobienfis , medicusIuliillL pontmax. Annotationes in Diofcoridem iuxta uetuftifsimorum codicum fidcm elaborauit: quasGuL Ros uillius imp vefsit Lugduni i ^ 5 4, in f 6, In prxfatipne icribit feDio fcoridis libros in Hifpanam hnguamuertifse, S^icholiisminimepoenitendisilluftranet CEumco- dicem Antuerpiaeiexcufum audio cum iconicis iiguris.) Quo labore , inquit , dum fungerer,annotauiieptingentosue1plureisIocos,inquibusauthorilIe,partimper- uerfus ab interpretibus Latiis , (in Ruelhi quidem translationem potifsimum ani« maduertit:)partimmutilusactruncus , paitimgcnuinafuaprifcacpdeftiiutus di^

(flionejConfptciebatur : quos omnes quam accuratifsimefieripotuit,caftigaui, ac reftituijadiutus antiquifsimo acintegerrimo codicemanufcripto, dCc* Nupere^ tiamhbeHus quidamhuiusauthoris,duabus (fi bene memmi) chartis confcriptuSj aduerfusCornariiDiofcoridislibroruminterpretationemedituseft*

BARTHOLOMAEVSMaranthaVenufinusrnedicus.condidiiMethodicogno fcendorum fimplicium medicJibros tres , eleganter profecfio SC erudite : quos fuis typis publicauit Vincentius Valgrifius Venetiis,anno 1 5" 5 in J Mi ad Dioico- ndis innumeraloCa recfie intelhgenda utilifsimifunt: utcomcntarii quidam in eius hbros j^nongrammatico tamen , fed philofophico morc inftituti , uideriqucant» Promittit autem exprofeftb etiam inDioicorid^ commentarios : quos ualde de^ iyderamus. , .

BENEDICTVS Textor Segufianus,medicus pereruditus,h"be11um Deftirpium differentiis ex deicriptionibus Dio ico ridis ,utih' faneSirpuIcherrima meihodo dU gefsit.Isin Galliaprimumprodiit: dejnde Argeritinxapud Vuendehnum Rihe- iium Hier^Tragi Stirpium hiftori^ coniundus,

CONRAD VS Forerus Vitoduranus,iuuenis dodifsimus, am/cusnofter.eafde, utBenedidus Textor Stirpium differentias digefsit,non quidem eDiofcoridis fos Ium,fed eti^amPIimiSi: Theophrafti editionibus. Nondum excufas puto»

coNRADVSGefnerus. LegeinOribafio.

F A vs T V s Longianus Diofcoridem in linguam Italicam ante P. Andream Mat*»

thiolum conuertit.

G V A^L TH ER vs Riffius Argentinefis,ante decenniij (circa annii Domini 1 £i probe memini, defundus, Diofcoridis libris aloan, Ruellio translcitis im

54?*)

, - . jimagmes

cra(smfcu1efadas,&:breuesexphcaiionesadiecit:quasChriftianusEgeno1phus imprefsitFranc©forti,anno i^^y^infoh unacum ValeriiCordi noftriinDiofco^ ridem annotationum editione prima , ficuti diximus, lniis quidemiiihil fere fuum

adfert: fed aliorum ferme fcripta repetit/atis breuiten

H*B,Rmedicus ncfcio quis^neque enim aliter quam tribus his literis innotefce^ re uoluit : Annotationes breues fingulis Diofcoridis capitibus ex interpretationc Ruellufubiecit, Adied^funtetiamicones , perparu^&Tcrafsiufcul^. Balthafar ArnolletusexcuditLugduni i?5^o. inS* Inexprimendis(inquit)fi'mpliciumfa cultatibus &:forma,GaIenum fecutus fum:in priuata uero fimplicium cenRira, exi*

^

mium illum3<: eruditioneaCperfpedadihgentiaMatthiolumreddidi d^c.

HERM

1 j OLAVS Barbaruspatritius Venetus^uireruditionisnominenunquafa* tis laudatiis Diofcoridem nobis primus Latinu reddidit, elegantifsima quidem 8C Phniana di^one: ubitamen accufatur, quodnimioPhniumimitandi ftudio non- nunquamapiofcoridis fententia recefferit. Adiecitetiam Corollarium longe do^ ^ifsimum dC uani argumenti , quo non Diofcoridem folum &: rem medicam illu^ Itrat: led iimul utranque linguam QC omnem philologtam pukherrime exornat.

Diofco

i

-L

biofcoridislibromm interprctatio unacum Cor ollario , imprcdacft olim in Italia« Gorollarium uero duntaxatin Germania Argcntinae apud Ioan« Schottum 1^2^» sn foL cu lo, Rucllii interpretationc, dC Marcelli VergiliiComentariisab Othone Brunfelfiodecurtatislita utfinguliscapitibus fuu CoroUarium fubiiciatur» Etco dem arino Coloniac apud lo.Sotcr^ni iiifoLpoftDiofcoridis contextum Gr^cum, g^ Marcelli Vcrgiliic rCgiCnc interptetati6nc,fubnexis ad fingulacapita eiufdem commentariis integriSjf^orfim in opcris finc^

lACOBVS Goupylusrci mcdicaehoc tempore difcrtifsimus profeffbr Luteciap, dcditCafi-igationesinDioicoridislibroSjbreuifsimaSjfedutilifsimastqtiibuscor

lextus Grxcus collatis excmplaribus diuerfis, (excufis 6<^manufcriptiSj&^Iocis ue^s tcrummedicorumDiofcoridcm citantium : S^interprctationibu^quibus Latine recentiorcs quidam huiusffcripforis hbros uerterunt,ac olim Plinius jto. ) emcnda tur. Arnoldi Bircmanni uidua pubhcauit Parlfiis i j 4 9, in S* una cum Grxco Dio^ (coridis contextu,3^ intcrpretatione Ruellii e regionc*

I A N vs CornariusGcrmaniis Zuiccauicnfis medicus , Diofcoridis Dcmatcrfsi medicalibros V^Si^unumDebeftiisuCncnumeiaCulantibuSjalterumDcIctalibus medicamentis ^ Latinos feCit^prioribiis quincp Emblemata addidit: poftcrioribus Expofitiones. OpuscuuIgatumcftBafikafinofficinaFrobenianajannb 15 ^7« in foK In his emblematis $>C cxpofitionibus , ctfi rcrum cogtlitio nbn admodumultra quamab aliispriuslocupletatur: uocabulorum tanicnin utracpIingUaU/sacpro prictas plurimorurn pulchre explicatur : QC gcnttinalcdio pafsim tum Diofcpridis, tum Pliniijlocis innumeris inuicenicollatis reftituitur.

lOAN. Agricola Ammonius,prafcIarus Ingblftadiinoftro feculo mcdicin^ intcr* iprcSjrcliqui tlndicem copiofum fimplicium medicam* a Diofcoride proditorumJS^ aIiumcommunemlibrisdefimphcibus,Diofcoridis,GaIcni,8<^Serapionis,

, lOAN. Baptifta: Egnatii in Diolcoridem Annotationes cxtare feruntur, quas

noridum uidi, . ' \ r

10 AN. Dantzius GermanuS, C qud cunialiquando Italiam ingrcrtus futil, fertut Siutcm obiiiTcFrancoforti aiitc annos aliquot, ) D iofcoridis uolumcn in Germani cam linguani tranftuIit:quod Francoforti,ni fa1Ior,cum iconibus cxcufum cft. ' i o A N. Loniccrus Germanus , qui longo iam tempore, in AcademiaMarpin:^ genfiflorait,SchoIia qufdatii in Diofcoridis libros compofuit,cum nomcnclaturis

Graccis , Latinis, Hebraicis dC Germanicis. Liber impreffus cft Francofo

543

fol

-■.

^ N. Manardus Ferraricniis nicdicus , in dodiifsimis cpiftolis fuis cu alia mul- Capafsim ad cognitione mcdicaminij fimplidum erudite docct : tu in prima libri 8* cpiftola Marcclii Vergilii interpretatione in primum Diofcoridis librg cxaminat, 10 AN. Rucllius Suefsionenfis,medicus,Gallus,DiofcoridislibrosLatin€cx* prefsit inter primos noftra memorial, poft Hermolaum quidc,fcd anteMarcclIum, a qud aliquoticsnotatur* dcindcCandcm intcrprctationcm recognouit^ ita ut cae* teris fcreomnibushodica dodifsimo quoqucpr^feratur* Emendari tamenin ea qu^dampot^tilnt,aIacoboGoupyId,AndreaLacuna,Cornario,&:MattliioIoob* ieruata. EiufdeniRuelliiDcnaturaftirpiumljbriiii^ clcgantcrS^copiofeconfcri- pti.ueluticommerttariiquidam cum in Diofcoridis tum aliorum De plantis libros

cxiftimari poiTunt. li Lutctiac primum, dcinde Bafilcac excufi funt: dC nuper a quo^ damCut audio) inCompendiumcontradi*

lRCE LL vs Vcrgilius Florentinus Diofcoride, moxpoft Hermolau dC RucJ lium Latinitate donauit- 6t commentarios dodifsimosadiccit: inquibuspartim Diofcoridisucrbaexplicat,partimtranslationisfuarrationemrcddit,partimucro Hermolai translationcm r^ptehendiC. Ad ipfam quidcm plantarum rariorum aut incognirarumnorioncm nonmultum «'molumcntiadfc

M

Gail md 1 nus Boruffus fcrtpiit quae dam dc crroribus Matth

Diofcoridem commcntanorum.St

\

;

4

K

h

/

V

/

OR [B AS I vs Savdfamis Colledoru libris undecimo 6C duodecimo , fimpl/cium medicamentoru dercrfptioncs Sex Diofcoride pra? cipueCordine litcrarum propo- nit. Euporifton uero libro i.eodem ordine,facultates ac uires eorumjex Galeno o- pinor mutuatus. liBaptiftaRofario Nouarienfimedico interprcteLatiniextanf, cxcufi abifingrinio Bafileae i ^^/^cum reliquis Oribafii, Quod fi Grxcectiam co' rScopia dareturipoflentforteDiofcoridiS qu|dam ihdeemcndari.Nos quocpHi* oriam plantaru dedimus eodem ordine, exDiofcoridis defcriptionibuj, : quibui c TheophraftOjPIinio,&^ rccentioribus Graccis muUa aodidimus : uires autcbrc

uiisime ex Paulo AeginetajS^Tc . ea excufa Bafilea? in : . anno i ; 4 ', dC cft mox etiam

Venetiisin :<^,

o T H o Brunfclfius Moguntinus Marcelli Vergilii in Diofcoridcm commcnta^ riosdecurtauit,*utfuprainHermoIaodiximus. ^

VETKVS Andreas Matdiiolus SenenfisDiofcoridem primum Jtalice interpre tatus eft^ &C commentariis in eadem lingua copiolis illuftrauit. Dcinde etiam Lati- nereddidlt , adiedis figuris quam plurimis elegantifsimiscp ftirpium* Vinccntius

Valgrifiusexcuditaliquoties VcnetiiSjnofinenouofemperautflario.Nuncetiam Pr3gacinBohemiaubiauthordcgitjBohemicaGermanicacplinguaidcmopus,cii maiufculis dC perpukhris icontbus,I6nge audlius excudi,aut excudendum efle bre

ui audio,primum Bohemite & Germanice,deinde etiam Latinct

PETRi Paduani Additiones quafdam in ueterem translationcm Diofcoridis (q\xx fere integra habetur in Syluatici Onomaftico dC Jo. filii Scrapionis Iibro de fimplicibus) extareaiunt,

R- co NftantinusediditCojrcdlionesLcmmatu &Adnotationesin AmatiLu- fitani enarrationeSjCii illis parita excufasLugdunia GuiKRouillio 15 / in S, una cumiconibusexFuchfiiferelibrodefumptiSjCxiguis. '

VALERriCordiSimefufiiAnnotationes doAifsimas inDioicoridis libros V.

rccimdo ab authore audas dC recognitas QCcJofizs Rihelius cudit Argentin^ anno if6 h in folio , una cum libris quatuor eiufdem,quibus Defcriptiones Stirpiupi ua riarum continentur,8«: alia qu«dam egrcgia; dC Con^Gefneri De hortis Gcrmani»

libro.

Audio SC Rufiac Plutarchi qua^dam fragmcnta in Diofcoridis Iibros cxtarc Gr^ce in ltaIia,nondum excufa : quorum copia fada fit Aloifio Anguillar^ RomJ^- no,hortimedicorumPatauii procuratori , uiroinuariarumftirpiumcognitione

fummp &: facile principi: ut fama lo quitur , dC ip fe ( fpcro ) pro pedicm fuis lucubra' tionibus dcclarabit.

F

ABEN Bitar (ucl,utaliifcribunt, Ebenbitar) fcripfitDefimpIicibus medicamcn' tis opus infigne dC magnum , ordine alphabetico , citatis authoribus,quod a Bellir-

nenfialiquotiescitatur^qui&Arabicumcxpofitorcmeumalicubinominat. Hoc

ita pridemexperegrinatione fua in Orientem dodifsimus uir Guil Poftcllus ecuniaducxit, Ineo (inquitmepiftola, quamdefuisacpcregrinisarfccumaduc cftis libris ohm ad me dedit) fimplicia quam plurima dC rcmedia innumera quorum

fi

nec

nomen,necuis,necufusnobisadhuc innotuit^funtexprefik : atqueomnia,.- ablolute , ut quicquid fuper iifdem medicamcntis apud D iofcoridem , Galenum dC

Uribahum imperfcAum &: mutilatii eft , cxhoc uolumine reftitui &: farciricofsit. DioscoRiDi falfo attribuuntur libri duoGrceci , quosmanu fcriptoshabeo,

Decurandismorbis,perfimplia'aferemedicamenta,fccundummorboru

digefta,a:c.EosbreuilatineedendosfperoJo,Moibanododifsimo

m gcne*

Reipub, Auguftanx medico intcrbrete

JOHAN.

, 4r

N/

'

\

lOANNES GRATO FBRDINAMDrCAB.

SARIS AVGVSTI MEDICV5, CON- GESNERO MEDI-

eo Tigtttm

S,

M

V

AESTIMATOR VO*

s

iS

iuntatis amicoruin , optime dC dodifsime Gc(he/e,abunde fatis teflafi tur, literas tuae 23 Augufti (criptac. Eas cum heri acccpcrim^uides quan: to poft admcpcrlatacfint,quam fucrantdatae^Fuiireautemmihiuehe menter gratas atque optatas , dubitare non debes ^ etiamfi in animi nie dcclaratione non utar pkiribus uerbis, Nihilenimhumanitatisftudiofo dC cumfi de amicitias colenti,quo mgenereliominum me (empcr cflTefiiCnumerareuohiijpa ri crga fe uoluntatis teftificatione optatius, Quo d igitur ad mutuam beneuolen liam 5^ amicitiac noftrae firnlitatem attinet, ca ia<fla fundamenta confido , qusc eani fuftincre,6Ccertam prxftarC pofsint» Officiorum autcm ufces ita rcddam^ut omii/a potius mihi defuilTc quam fummamuoluntatispropenfioncmintelligasi Acnunc nihil aequecupio , quam iuuarc me pofic editioncm tuam (criptorum Vakrii Goi dijmihi dum in uiuis efTet, comuncflifsimi 8Camicifsimi# Sed qtiid pofium in tan ta tcmporis anguftiaClncuntis aetatis SiTprim^ adolefcentiae eius uudianon mihi funt cxpIorata:neque,ut arbitror,haccfcircmultunirefcrtJnfamiIiaritatem eius deueni ante annos uiginti, cum uterque noftrum audirct Philippum Mclanch thonem ex- plicantem Nicandri Alexipharmaca» Omniain illo dona confpiciebanturnatura:, qu3ecumhominena(cuntur:6^mentem dodrinaapuerisinftitutioncpatriscxcoa: iuerat, Eratmodcratistemperatis^moribus, fiiadomncmuitae confuetudinem aptusjngenii tanta uiprxditus,utubicunqueidintenderet,nonnatus adhoc quod agebat,fed a Dco uidus uideretur^Prxcipuc autem pofiefsionem artium fibi quafi hacreditario ture ^patrcEuricioCordo, (qucmPoetamS^Mediciieximiumfuif fe fcripta oftendunt^ ) rcjic^m^augcndam atquc amplificandam putabat.In Poeti' cis rariufculc l^fc cxcrcebat: Verum laudabile carmen fcribebat» In rei Mcdicar in^ ucfligationecrat totus : Sdnon foluiii ftudium,fed ardorem quendam amoris, (finc quo,ut Ciccro inquit,nihil quicquam egregii Unquam alTequimur,) prac fe ferebat* Etcum ftudium ( ut idcm ait ) perucnicndi aliquo nihil profit, nifi illud quod eo, quo intendasjfcrat deducat^cognoristlaboriolas f^pe peregrinatfones unius fim- |)IicisMedicamentiinueftigandicaufa,fufcipicbat:perfcrutabaturomnialocaMe=£

tallica, praecipueMifnix dC Saxonia: : herbas mirifSco ftudio inquirebat, nihil nort tnolcftiarum perferens,ut in exadlam cognitionem earum perueniret Jtacp dC intcr uarias oberrationes 6C profedioncs , ut qux bona e({ent, meliora redderet , perpe- tuo ucterum defcriptioncs attent? confiderabat, cai% tanquam ungues notas fibi facere conabatur* Haec autem uitas BC ftudiorum ratio faciebat , ut ea quac fcripfit ttuTC<^<AtK(rpL(c{z potiusjquam elaborata QC perpolita uideantur. Diofcoridein fcho la Vuitebergcnfi ter legit , ac primo quidem ea di^auit, quae ncfcio quomodo ex- tant» Peruagatus deinde Thuringiam atqucuicinaloca , multa mutauit , 8^alios quafi Commentari^s in Diofcoridemconfedt. AtqLiehospoftremosarbitrorad tuas manus perucnifTe. Priufquam ucro iter in Italiam profedurus ingredcretu tcrtid Diofcoridcm in gratiam qUorundam amicotum enarrauit.Sed in praeledio « nc nec^ ipR: quicquam fcripfit,neque aliis diAauit» Qiiae autem docuerat,fingulari

ftudio obferuata fi^icriptaD* lohannes Aurifaber , uirpietate&: dodrinaexccl- lcnSjOrnamentUffl patrix rtoftrsc,6^ fchol^ Rcgiomontanae,Sambienfium Epifco pus,popuIaris meus^mihi pro perpctua noftra neccfsitu dine dC in amicitia fide com inunicabat, Ea nifi ad textum Diofcoridis mci cflerlt faipta, dC talia, ut pkraque o^ mniain iis libris, quos te diuulgare uelle fcribis, reperiri cxiftimem :iam nunc tibi optimc miGdhcre mfttcrem. Interea, ne prorfus officium meum tuae uoluntati dc luiflTe uideatUr ,accipiesGum hisliteris feftinanter,ut res ipfa oftcndit, fcriptis, d(

driium quandam Cordi dc Olcis dcftillatis , ^ cxtratflionibus, utuocant» quibua

t

■»

•a

b u

\

V

#

r

V _

addidfratioftcfn conftciendi olci Vitrioli : cums author Valcriifs Cordus p<^thibc

tar,ucreanrecus,adnieum ludidumno rcuocOjCumiprcincoquacdam dcfidcrcm Habebam prius cxemplum admodum corrupte fcriptumtucium nupcfloaclii mus Camcrarius F*quem bC propterparentcm uirum fummum, ac Gcrmaniaf fin- gularc decuSj&Tproptcr fuauifsimos mor€s,diligcntiam,tnduflr;am, dTrci Mcdirc ttudium,diIigo,admemuIco cmendatiusmifit» Hocigitur accipies,atquccum \h quic ad te peruenifTe fcribis^conferes, Arbitrorloachimoalohanne Ralla Pharma' copoIaLipfico, icripticopiam fadam : ccrtumnori fcio. Eum ValcriusCordus ut parentem,propter coniundionem, qunc ei cum patrc Euricio fucraL colcbat

1iusaudioritatemetiamcontrafuanuioJuntatc;negIjgebat:cum8«:RalIauicirsim

Cordum, quibus poilc

profcquerctur. Aceius quidem rogatu primum D

I '

fpenratorium,utuocant,conegit. PofteaCafpariis Ptruend, quiillis ttmponl _. Pharmacopolio Vuitebergenfi pracerat, & nunc iucundos afpcftu at<^ rarioribus

lierbiscxcuItosTorgaehortoshabet,obfcquioquod3uidus,easannotatiunculas

quaseditascofpicimus,addidit,atcpiniftumordinc,quoScnatuiNorimbcrgen(i Iiwcfunt cxliibita.redegit. Caeterum quam hoc fccem inuitus,&: quam uixrcclum putauerit , utex fuo quafi prxfctipto hsc uel illa fierent, memmi : & Iiaud dubic li diutius in uita fuifFet, plurima in eo libello emendafTet, nccfic ut nunc efi: , exiifrcr. gciebat enim illud,in quo quis ofFenditur.ctiam ea qux laudanda funt f:epe pb

rc:acmeminicumIanusCornariusmepra:fente!ibclIumrecenseditammfpiceret,

&appeIlationemconfc(3ionisDiathamaron^Tham2r,quodArabibusDady!S \lignihcareCordusarbitrabatur,dedudamuideret,fuau;tereumric!ereaiqj/wl«. T«tj.«f.(/,quaficontramortemualeat,di(aam€xiftiaiare, fiuehocrcde fiuenon rc de, ahorumfit iudicium. Habeo&Cenfuram AloifiiAngufliara; Romammihi Smiaftimi , a<:rei herbari|e peritifs.mi uiri, deDifpenfatorio non inutilem , Quam

,f A*! r°^/'''"'"r""'/.'°''^° facerepotero.uidebis. Nunc cum non fa.,, .......

anA!oifio»1../Tt?«fintdehis ??»m Ar , non uolo ea publica facere , quorum ilU.m

pudereautpigereulIomodopofsit:iniuftifsimucnimcfl-eaibitiord,uuIg„

jHr^;r'"^"J "'' '?"'''"e9"S 'Pf^omni ftudio continerecupiat. Vtautcm A^^l^^^c "^ P-^'"'?"^!" G^""aniam relinqueret . Tlieriacam magno fiu=

aTrM5,ff'i/r''"'"P''«'''''!u^'^'''""8"'"'^''i""'''^''^^

tiam aXTa ,i'"fvf *?"'' 'T'r 'r'"''^"^"'' P^«"'' ^ SiTCcino,quos in gra» A .^Ww ! ' ^'''r ^'■"' ^^''"* °°<^°"' ^^'«""Sf principis Borufsi:e«c.

c^m ftnSm^?^"^""''' r.'?.'"'^^ '"ii^"""" ''^ "" '" ft.Kuratione ipfe uid, cum lar^umis imau laboraret. Sed Compofitiones Cordi longum cfTet recenTere'

SlJr"'"'""'^''"'^'' ^ ''°<a'f^'"o '«uene Hieronymo Schmbe oNo 'co

fciam

Med.ftudiofi dcbent,quipoftea Parifi

ft ^xtin(f^iis,atqueineiuscyf!i

femsinfigniscalcuIus,„tcomme;iorS^^^^^^^

inc^uamcomite, cumaliisquibufdam Anno t^ a,. rn-.n 7,,i,,„" llTl "'l.fl^

54^< cftmltaliamprofecS

2SS X*^ ,?&'■? «"-=^^^^

Hieronymo

I^^stge^rrpJSS^^^^^^^ <^o\in. fu..

ris uini Dotu . mmbiHm ..,r cl " 3 J'^^"^ \^^%^^n efu f, uduum &:potent

bfequeb

.n.«,. ^^^^ ' ^"^^{^"^^"^^«"^n^umtriduiitinereRomaabefret , c

comitem in

i

\

iia tus

/

nitus enctAnnoi5iy» extfndlaseliRomaegramTsimum^, dcfiderfumfuiamjcis

in Gcrmania xdiqmu Tommigitumitx breuis curriculum, in quo toi aicana na^r turc-E eruiVognitionemherbarum,metalIorum , pifcium ( eos enim qaos Adriati- cum babetmare/ingulariftudfodepingendoscurauiOmonftratis ueterum defcri^ ^ionibus illuftrauit, at^ auxit: dC de piurimis homo adolefcens 3C Gammis Iia-

losfenes,(eatamenuirtuteprsditos,utmuItidere,«e«<rxtopotiusqua>*p«7H6c^cA^.^ c/?<c/?«cr«^^t,.(^,dicereporsint,erudiuit)fuit annorii uiginti nouem,cG longiori quidg

fpacioe(retdignifsimus,Ideoc^indoIorequerecordatioCordinobisfacit,ucrifsi me poiTumus ufurpar/,quod Poeta dixit:Optima prima ferc manjbus rapiuntur a^

uaris:&:illudIoachimiCamerariifummimeiamia',quodalludcnsadcantil€naLa- conica fcripflc nobis ipfis occincre , Nut/ hfot , 7rf oa&fcf/ <A* in^oi^ (^WiTr&lsc S, ^j^dt, De

YaleriiCordi fepuhura diligenter qu^fiui^cu anno if 4 S.Rom^ eiTem^ac aiidieba itius in facra ^de Germanu elfe humacum, Verum primo quidem no potuii nobis commonftrarilocus: pofteacumreuerfi elTemusNeapohRomam , incidimusia Chirurgum quendam Germanum hominem , qui morienti adfuerat, is ad iMaric-c

deanima,D.lohanniBaptjftnea:D.PauloHemzjIiis,SenatoribusAnguftanis, &:D. AdolphoOcco MedicoAuguftano atquemihi fepulchrumeiuscommon'

ftrabat,&:harcquJEfcripfideuita:exitucommimorabauProeoautem,quoD.D^ HeinzeliiCquorumbeneficiomihicontigit Italiam perluftrare) inremliterariaui Uint animo , cuidam mandata dabant deEpftaphio conficiendo : uerum lohanncs Brunllcrus , qui deinceps Romam eft proteclus C ut accepi ) hoc ceirantc illud fierl

patria ortuo*^

V*.. , qui6<:ipfecuminGermaniamefref reuerfus,Norimberg:e,qLice iM diem fuum obiit^H^rCjUt grato animo,&: honoris amicorum eciam dem

rum ftudio fus, recifo,ita tibi gratias ago,cum pro tiaturx tu^ bonitatc &:candoi

nonfolum memorijt ValeriiCordi faues , uerumetiam aliorum ftudiofifsimumK efic declaras, &: ipfe famam tuam undique puram eo mo do exhibes,ui neque ex ul

liusignominia,idquodquidamfaciunt,laudemquneras,8(:laborispr^mium,quod €xpra?dicationceftj'is etiam,quiteniiiter tuos fummos adiuuant,^: quibusa natu^

ra minof a funt datatribuas.Denique excitas plurimos,&: operas ingenii tui melioi hbus fcriptisilluftrariuel etiam obfcurarigaudes. Sed de Valerio Cordo fatis* Ad reliquas Epiftolce tu^e partes refpondebo quamprimum aliam occafionemmic tendiadteliterasnadus fuero. Nunchanc negligercnolui ,lafpidemnoftratem iiiitto,&: Margam quam Dalmata quo fcripfi pro terra Lemnia ucnditat, De Her> ba Split non conquiefcet cogitatio mea dum aliquid extricem.C^tera referuo pro:* xima: Epiftol^ , tibic^ hoc de me, quod ueteres m conditionibus fcripferunt , affir* mo, me quibus fcfam potero^ modis, tibi fumma fide &:uolutate omma gra^

^

facflurum. Bene

SalutatteScLrpIium Soccinum

f

bC^go falutem opio, Zacharias Vrfinus. Vratisla»

liiac exmeis nedibus die LucxMedi-

ci 6C E uangel iftae Anno

r-k

^

\

"-

- ^

^

t

t

EX EPISTOLA GE. AGklCOLAE (CVIVS

/

5PI0SISSIMI DO^TISSIMICLVE DE IIS Q^V

^ffluunt cr (ffodmturMricxtmt) (td vuolfgangum Mturcrum rpj/fok

X

lU

\

VAIcrius Cordus, quoad uixft, non celTauftad memfttcre omnia , quitulcutMji

f uuari atquc ornarimea ftudia poflfent , iuucnis longa uita dignus, fcd perpctua di-

gmor

EX GVALTHERI RIFFII ARGENTINENSIS

IN

MAM

9

VALERIl CORDI

M

)fcoridk Ubros tditionem, priefitiont

P VI T ih VaL Cordo curtr in um'uerfa mcdicina pcrdifcenda , tiiin uero prjecipuJ gnofcCndi Simplida Ii1ed« incredibile iludium : ad quod illum parens Eiiricius medicus, idemcp poeta clarifsimus BC authoritate dC exemplo inflammauit , qui fi

lium abincunabulisinteripfas herbas ac flores educari

Acccfsit ad optii

mam inftitutionem,ingcniui1i acre, 8C rara naturae felicitas^cui nihil arduum aut in« acccflum cffc poflet : ad haf c , mirabilis induftria atque afsiduitas in inquirendis re- bus , iniupcr S^ pcrceptorum RdifsimTL cuft os mcmoria , qua ita cxcellebat, ut inttm gras defcrijptiones fingularum rerum ac diuerforum authorum fecum ubique arn jno circunterrct, ac cxpromeret ubiopus eflet. His dotibus breuitcmpore eo prd grclTus cft, utcxcdlcntes medici ac fenes diicendi gratia adolciccntcm frequentei acccdercnt, Subindcetiam uarias peregrinationes fuiccpit, quo ccrtius 6^exadius omnia fuis ipfius ocuhs fubieda cognoiceret : nc ue aliorum narrationibus ( quod pluribus accidiffc uidebat) deciperetur, Ac primo quidcm pcrluftrauit omnem fcrJ Germam'am,ac uicinas Septentrionales regiones Jntrauit horrcntcs faltus,(iipera* uit editifs ima montium iuga , demifit fe in profondifsimos fpccus: dC pleratp fum- ma diligentia pcrucftigauit, qujc in iftf s partibus gignuntur , paucis hucufcp nota, At quoniambonapars medicamcntorumexoticis conftat, ne illaparum cognitaha beret,conucrtit fc ab Aquilonc ad alteram mundi plagam,adfcitocp uno ata altero comitcpcruenitinltaham: ubibrcuinouusillchofpcsproptcringcniiprarftan^ tiam,multis admirationi cflTe coepit, Sed^quae eft humanarum rcrum fragilitas,in i*

pfo ftudiorum curfu c mcdio fublatus cft, magno cum dolorc omnium docfloruni, cC inaEftimabih iadur a to tius mcdidnae

EX BIBLIOTHECA CON. GESNERL

j ^^^^^7^ Cordus Sfmcfufius,nationc Germanus, Valcrii patcf,utra<»h'n2Ui

doaus, Marpurgimcdicinam profefllis eft: dC rem herbariam non parumldiuuit

Cotanologicum eius , fiueColIoquiumDcuariis hcrbis, cxcufum cft Colonia: a-

|)udIoan.Gymnfcum anno 153 4»in S^.chartis 13, codcmanno ab authore faiptum*

H^T^^ Alcxipharmaca Nicandri poetae Gr^ci Latinis ucrfibus heroids

rcaOi dit elcganter* Liber imprefllis eft apiid Egenolphum Francforti anno

»^32,in5,chartis^ Epigrammataquo»fcripfit,pr«»

fcrtim a Gr«cci5 traoslata*

f

AMDREAE

■*.

- V

f

^

r::^ 4f

)

/

I

ANDREAE ELLINGERI MBDICI EPI.

. GRAMHA DE INVENTORIBVS 5COKDII £ T CH A*

mtedryos w GntnaniiU

-\

Scordton d Scorodo diilum ^ (Juodjpiret oJore i^lUa^mncutjlitjlorerubcntecomasi

'Proptcr a^luas <^ putrcJohmfiagnantfsMkJl^i^ Qmnofirostardisjlcxibusambitagros*

CauU breuijolijs inflar TrijSaginis herba^ Manfa leuemgi^uprodii amaritiem

Ytrtute eximia: membris a^tomne uenenum^ T^neflat ab immunda corpora tuta lue*

Quajfitam multis uni tibi Corde repertam

Scimu6y CT huic merito nunc ([uo^ durathonos*

MdocreJcenteminJakupropemoeniadoSie VrbtSy ubiJJauas deuehit t^lbis a^uas*

Te (juo^yijui certa medicamina conjicfs artc, JSlonnulla imientigloria Rhalla manet*

Primips Ele/irinis humilem deprendis in oris,

QuiC tibi carpenti uija Chamadrys erat^ Verum odor tndiciwnficitmanijeflu^ habentis

Quas illi ueterum dant monumenta^notas *

Quidfqua laude uehamjludiumy cpio plurima nobis

\

I

?

e

e

/

Vlantaperegrini cognitaJaSla foli efii Quisjcrulam nojjct^ ^uis odorijiram Vanaceaml Qm^ te piSorum mollis^canthe laborf

Quis Cynaram^L^JphodcIonf (ptis purpureos JFJyacintborp

Stoechaday DiSlamni Grojiiaci^ comasi

Si noflripaulum cefjaret cura Cratcu<e:

Quo duce 'Plantarumjurgit odorajeges Quas tener illius Jilicrter educat horiUs:

SaualicctyBoreaJlanteyrepugttethyems

Grati agnojcamu^ Cordi Rhallie^ Jidclem

Quamfludijs operam nauatuter^ bonis.

m

.'^

y ^

I

*■

/

t

SI-

i

cori

BEI -PRIMY M DE M E*

iicamateriaUbrumyK,,Annotationcs!, -

1

s

t)E IRIDE. CAP. I.

KIS, SIVE IRE0S,SIVE IRiDIS,IN GENITIVO CASV PRO

feras,cad€ eft phma , quaproptcr ineptc quidam tanquam diuerfas diftinguunt , Iris bC Ireos.tE ft autcm Iris Hlyrica ea f y^;^^ ^l radiX; quae inpharmacopoliis Ireos S^ Germanice ^iob UumcoeUm

witm appell

Xl odore uiolas imitatur , ea propemodum fola ab auihorib

cfiisaliis eius fpeciebus pra;fertur . Nafcitur etiam apud nos&:propricuocatur^lrtW ItUcn/ ^i^iiiwjcfetvcrccL' QC

&cbxvd'tbc\v. Sedfuashabctquibusab Illyricadiftingui- turnotas.Eftcninnhorribiboreodorciniucundiorj&ifmultomaiorcacrimcriiagu* ftantimokftior,faucescp grani Gnidii modo exurit, quaproptcr caliditate quidem lllyricam plurimum fuperat : fed quanto h«c illa eft fup erior, tanto etiam aromatico odorcSt^ (aporc infcrior exiftit, Vehcmetius quoq^ aluum quam Uly rica purgac , Eft ctiam infloribus diffcrentia , fiquidenoftralris purpureum fertflorem,in arcus coe* lcftis cplorem uariantem, unde tofum Iridis genus nomcninuemclllyrica uero catu didumproducit.

l V

DE ACORO.

CAP.

A

t*

. Perfuarum omnibus eft Acorum cam eflc h erb a, quar anob is (Bdbfcbwcml ap* pellatur,quantum uero hacc a ueritate diftet opiniOjfaciicintcIIigunt quirationem dC communes fenfus habent . Acorus enim in tertio calefacicndi ordinca Galeno p

cum qua facultate etiam iucundum dC aromaticum tam odorem quamfaporent habet,Quiueroapudnosprouenit,faUbappellatuscftAcorus:nihiIacrimoni^,n{«

hil itetxu|uodaroma redokat aut fapiat Ibrtitus, icd aufteri dC acerbi faporis pluria mum» Hmcnecellario fequitur eum cotrarium ucro acoro tempcramentumhaberc, Atquihoc non conceiTerim , eum fic in noftris terris degencrarc, nam quamuis hic ipfefalfo uocitatus Acorus etiam in calidis rcgionibus nafcatur , candcm tamcn fer^ u uauftcriiatcm:&r econtra uerus Acorus frigidioribus locis nalccns,candem habet a:rimoniam,quam in Syria multo calidiorcierra enatuStPorro uerus Acorus multo rum iudido nihil aliud eft, quamillaradixquachodie inomnibus totius Europcc pharmacqpoliiscalamus arornaticus appcllaturrcui {entcnti^ nos quocp eo ufcpfub* fcribimus^ donec nos erroris couincataliquis,mulus id enim argumentis demonftj^a ripoieft^eaomniaadducerelongumforettinterimnobis fufficiat uirorumbonorimi iides SC authoritaSjqui in Syrianoftrum falfo uocatumcalamumnalciuideruntjiiG. dem omnibus infignem notis quibus Acorus defcribitur. Qiiod autemuero Ca^ laino aromatico careamus , fub dcmonftrabitur Ipco. Antonius Mufa magni nomi::' nis in Itali a LledicuSj Acorum putat cfle uera dC omiiibus cognita Galangam , quam Qdm^ (entcntiam aifij mare rlo pofliim . Multo etiam mirius eos probamus, qui Galangam maiorem ante paucos annos afterncceptamjUerutn Acorumcffc autumant,in quam opinioncm'ip(c quoc^pencfeducflusfuifl^em Jncaautem adhucfuntplures medico» Tum j inter quo s eft etiam Leonhardus Fuchfius clarus apud nos mcdicus Sed cum utraq^ Gialanga Cy pero fit cognata, Acorus uerolridi , diuerfum iudicauimuS. No=s

*bis etiaiTj compertum eft maiorcmGalangam foliiSjCaulibuSjdd ^ paleareiSjflorCj bC femmejCypero fimilem clle , fed utidiq; naaiorem, nec habetgrandem Iridiaut pfeu^ "doacoro iequaicm S^ luteumflorem qaalis Acoro cft. Acorus pr^tereainconfortaa

ly.a

A

ta«

\

ANNOTAT. VALERIICORDI

do ucntriciilo ua!de commcnaatur^Gahngauero maior cum fubuertit dC tjomitum

Ci€C,tancum abcft iit confortet:nihil enim o dorc aut fapOre habet quod aromaticam uim' referat/ed iimpiicefn tantum^cam^ uehementem dC ingratam tam guilu quam olfa(flu acrimoniam.

« Vul^o di^um CaUmum adutrfm dquM corruptjn multi ^crcgrimntcs ftcum ^runU

DE MEO. CAP. i

>

Mcon quod quidam ctiam Meu appcllant, folo tantum nomine cognofciturtrci autcm ipfa hodie penitus incognita eft,quamuis pharmacopolaf radiculas quafdam acreshocnomineoflendunt:nontamcnomncseandedemonftrant*Qindamcnim Magiftrantiam,appellatamradicem:quidamangchcam:quidaToydylon,hoceft,

!33cti:n?urB diclam radicuhm : quidam ctiam alias quafdam radiculas,quas agyrtac -OlKntduociiantjMeunomincuendunt . VerumautcMeum incalidaSCmcdica* . mcntorumferaciirimaltaliarponteuixnaicitur^nedLiminfrigidioriGermania.Pro* ptcreaolim inlcalia Mcdici hanc herba ftudiofe in hortis lerebanr,teftantcPh'nioli broxxi ftatiminprinc!piocapitisxxxii],ubiricinquit,Meu]nltalianonnifiamedi dsreritur,2^iisadmodijpaucis:Quaproptcrlicetcuis uicealiam eiufdcfacultatisS^

tempcramentiherbaaccipere,qijamucropro eacapimusMeonnominarenonpcr

mdecoccilumcft.MilTaautcaliquandomihicftaloanneNefeopharmacopolaFran cofordiano,hcrbaru indagandari5ftudjori(nmohominc,planta quxdam prouero Meo quam fecum exIialiaattuleritjCauhtiJSjfoliiSjUmbcllis,^ femine Anifi,tcnuio ribustamcn^SCacriadmodij&raromatico fcminejquxomnino uidebaturdcfcripiio niref^ondercQuoniamueroradiccsciusno aderant,nihilcertiiudicarepotui:nam ecc (bla^cxhac planta medicis in ufu fucri5t,tanquam ahishcrbae fuaepartibus,(oliis, icminCjflonbus^efFicatiores» ,

DE CYPERO. CAP. 4.

^ ' Cyperum Gracci etia Cypeirum <^ Cypirum uocant . Plinius tamen iiitcr CyperS &Gypirum difFerentiam tacit,fcd magno errore/Reucra enim nihil differimtrquare fiue Cypcrij fiue Cypirum pronuncies,aut alicubi fcriptum rcperias,cadcm crit plan ta.EftautcCyperus iuncus odoratus, angulofus,triangularifuc,aquibufdamctiath .^uadratus appellatus,fcd maIeadmodi3,nonenim quadrangularis illi cft, fed trian* gularis cauIis.Eius autcm ducc (iint fpec!es,alter longas habetradiccs,isGr2ecis uo* caturCyperis,inpharmacopoliisueroCypcrus Romanus fiueIongus:aIterrotun^

dashabctS^fiueinuicemcohr^rcntesradiculas,qnempharmacopoljcCypcrumro- tundu appe]lant:Greci autem fimplicif cr:Gcrmani utrunc^ uocat n?rlJ>cn 3<;lcjatt/ hoc eftfyIueftremGalangam,Porr6 parcfus efferturadnos longusCypcrui,

DE CYPERO INDICO.

Omi^um CypcrusIndicus,cuiaDiofcoridetribuituramaritudo,Zingibcrts figura, etCro m imprcf» ^cus color,ea eft abfque dubio radix,quam ubic^ Curcumam in pharmacopoliis uo* ''^* cant,quidam etiam terram meritam, quamuis terrano fit, fed radix exlndia ucnicnJ.

Rarus cius eft in medicina ufus , fcd frcqucns tingendis menfis aliiscK rcbus^

DE CARDAMOMO. CAP. y.

\

\

Cardamomf appcllatione graria qux dam in pharmacopoliis habcntur , QC gufhl

a^olfecfluadmodumaromatica.ManardusS^AntoniusMufacontenduntnosucro Cardamomo carcrc,quoniam ab authoribus dcfcriptar not^ granis Cardamomu ap pcllatisnonconucniant. Quodquidcmucrumcfreipfefatecr, non tamcn continuo prodamandum crat nos ucroCardamomo carcrcDiofcoridcscnim dC Serapion intcgros Cardamomi utriculos fiue frudus granis confe(flos , ut olim afFcrcbantur, atcpnon raro noftraetia x:tatc,defcripferi5t . Hodic ucro ut plurimum corticcs quia

lignofi vS: null ius quahtatis funt abiiciuntur , 8^ fola grana folhcuhs indufa propt fapons a: odoris fragrantiam ad ufum rcponuntunhinc etia ef^^quod Grcci ih com*

pofitis mcdicamentis fempcr cxpetant Cardamomij. ^^-tyTteio-^^JlvV & T/tt» wT%eti^l- CardamoTni,hoc cft,exentcratum SC cx utriculis cxcmpta uifccra fiucgrana,ct ipfafli mcdullam fiuc fcmina . Cardamomi autcm hodic duo ofFeruntur gcnera 'Maius al^ terum,a:Minus ahcrum,MaiusfrudumhabctIignofum,fraduconmm'acem ftcu»

propcmodum magnitudine &: figuratintus angulofis QC aromaticisgranis mafi Pu*

5-

xua

f

»^fc

#

r

IN DlbSCORIDIS tlB. t

I

hfci niodo^plehiim . Minus uero frudlum fcrt auellananuce ut pfurfmutniminbrctTij

triquctVUm &I mmoribus granis rCpletum , eiufdem faporis dC odoris ,fcd uehem^ tius pala^Sx^ linguam penetrantibus; cx his frequcnnus in ufu cft minus,quod fim^ v

plicifferhodieCardamomumuocaturj rnaius parcius afFertur , proptcrca qUidam iii cius locumGrana paradifi,alias Melligetanominata,fubftituerunt, caqpCardamo* Cdfjdmdm inumrriaiusuocau^crunt! improprietamcn &male. Namfaporc quo pipcri fimilia tnumxiim funr^Q^odorc^plurimumaCardamoraodifFerunt.FrudustamenfiucutricuIifigUri inagnarti habent cum maiorc Cardamomo fimili{udinem,qui oui pleruncp magnitu dine confpiciunturjS^ granis (quacnouimus) onufta funt, Cardamomo inftar angu- lofis. Illi uero piurimum crrant,cfui NigcllacCitrinaefemen Cardamomum cfTccrc^ dunt^quod ctia Antonius M ufa non immcritorcprchendit.Porro Arabes utrum<^ Cardamomum generalinomine.fii^Cordumenijvt Saccollaappellant, Itaqueuche^ inenter crrantiiquiCardumeniapud ScrapionemCarui agiefteinterpretantur : ide enim cft cum Cardamomo-Ncc aliquem fufpendat quod Serapion eandemrem ali* biCordumeni, alibiSacoII^ nominedefcribit: incapitccnimdcCordumeni eare* ccnfet,quac apiid Dioicoridem dcCardamomoleguntur:in Sacollaucro rcm eodc pingitmodo,ut Arabesdefcripferantj&utipfc uiderat, SCquemadmodum adhuc afifertiir Cardamomum,(Iamcum) Diofcoridis dC aliorum Gra^corum dcfcriptionij &CGrdumcni 8C Sacollnc apud Scrapioncm ,hiftoria? pcromnia conueniat , nemo diuerflim ftatuat cfIe,Cardumenia Sacolla,Porro Arabes pulchre etiam fuis nominf bus Cardamomi fpecics diftinguunt, Siquidem maius appcllant Heyl, minus ucro Hclbane,qui autcm contrarium dicuntjCrrant»

"^CarddmomumminuSt nomcnfnUiilinVhdrmacopolijSfCnmdniceCAvbcm^mU.ATahicchtlheine. Mrf/«j nerotArabice HeyUdiutrfum igranisparadifiyqua atiqui Cardamomum minut improric Uocant,minui fortc prccio

fy umbuf intcUigcntcs : moU enim maiora funt,aliqui maiori Cardamomo fubjbtUHttt*

DE NARbO. CAP. 6.

1

Cum fimpticftcr Nardi uocabulum apud authores reperitur , femper In d/cain ucl Syriacam Nardum intclligcrc debemus,Sunt enim multac Nardi difFerentj'ap,utIru dicaSi: Syriaca:quae tamen nullum tiifi fbhs natalibus difcrimen habcnt« Praeterhas funtGeltica,qu^ etiam Saliunca uocatur:Montana:Ruftica,quac ctiam Afaron:Crc tica fiue Phu,6^ Malobaihrum:dc quibus fingulis dcinccps agemus, Syriacam syridal^ autemfiuelhdicam Nardum, dequanuncfermonobiseft,eamefrcccnfemus,quac adhuc in pharmaccpoliis , Spica Nardi , Spicalnda, 3^ fimpliciter Spica appcllatur, cuius omnes notx adeo defcriptioniconucniimt,utnulIa difcrcpct. Qiiaproptcrno raro eos mirari foleo,qui Nardo ueranos carere contendunt. Fatemur tamcn ipfi nunc afFerri Nardum ualde inuetcrdtam , fatuo propemodum languidoc^ fapore 2C odore, 6<ranteahumorealiquo dilutam fiKCmaceratam, uttutiusconuementius^fit

Celticam,hoccft,noftratam Nardumpro Indica accipcrc»

*

T

: DE NARDO CEttlCA. CAP. 7*

Celtica Nardus abfquculla controuerfia cft ea, quac hodiea Pharmacopolis Spf- caRomana uocaturtnulla enim prorfus cft quae defcriptionino conueniat nota.Te* ftatur Diofcorides hac Nardum Saliuncam ab incolis , ubi nafcitur appellari, quod uocabulum interpres Virgilius Marcellus mGaIlicamperuertit,admoduinfirmi« fationibus&argumcntis inducflus.NamGermani pleric^ eandem herbam adhue proprio uetericp nomine toeliunct appellant.Ccltica aute Nardus apud nos in Ger mania BC finitima nobis ]ftria,NOrico,Paqnonia , QC alpibus noftris prouenit, ideo potius Germanica quam Gallicacognominari dcbet,cum in ipfa Germania dC flnitiji mis regionibus ucrfus hybernum ortu nafcatur: quo fit utadhuc ex Norico, Iftria 5C Pannonia fiipcrioriinmaxima quantitate Vertetias dcferatur. Quare ipfeDiofcori des huic Nardo Gallicae cognomentum non tribiiit,fed Celticap dC Saliuncar. Celta* rumenimappdlationctamGermam' quamGalliabhiftoricis uocantur, qucmad* modumetiamGalatarum. Itacp etiam harcNardusGalatica a Graccis nominaturi AddequodS:iliuncipaccabulii in lingua Germanica fignificet animum iuuenilcni

re Jdens Habcat ctia Germaniahanomina quibusftiam Nardum appcllant,utfunl

A

'I-

t

\

/

9

■'^

ANNOTAT. VALERII CORDl

"Lauendu Umno

Hardum Cilticam,

9*

(^amttblSntcn &:3pK4fi«rbcn, Scdomnium propruflTimumSd uctuftiffimS

*^eftB<inmd/quodRomam*inSaliuncamdeflexciunt.illiautemuchcnicnccrcr^ '^%aiit&:impingunt,quiSpicamfiucNardumCdticameamputantcflcplantam,quac

ab aliis Laucndulamaiorfiue Maflilienfis Lauendula&: Spicaappcllatur,undeolcS Spicx in pharmacopol iis uocatum dicitur : toto enim coelo hae dua: plantx diftanr

SiquidcNardus Celticabreuis defcribiturhcrbula,quappropterbrcuuatcm luam radidtus cuulfa inmanualcs fafciculospcrmdchodic,utolimligaturXaucndulaue

gnofus,longuscRfrutexeft,necpinfafccsradicituscuulfusligatur.Nardi

maio

Celticx folia fubflaua dcfcribuntur . Laucndula? uero maioris ex uiridi nericiumuergunt.NardusCelticaluteo dcfcribiturflore Lauendulamaior fcii Spi* capurpurcumofl:cnditfere,lnCelticaNardofolxiadices8Ccoh'cuIimedicinamfa:*

foliaenim dC flores, quoniam ncoR faporem iiccp o dorem habcnt,cx omni ufu

ciimt

--'

abdicantur, In Spica contra, foli flores dC folia mcdica ui pollcnt : radices autem atvj^ caudiccs&:uirg^,quoniahgnof^6Codorisfaporisc^cxpeitesfunt,neminifuntufui,

prxterquam in accendendo igne» Huncenim ufum in Narboncnfi Galh'a,maxime ciusparte,qua: Prouinciauocatur,pracftat,ubi frequcns admodumeft odoratiflimj huius fruticis fpicati proucntus. Certum igitur eft Lauendulam maiorcm fiue Spica p1urimumaNardocelticadifferrc,utrac^cnimfuigeneriseft planta Quid autem

fit hcpcmaiorLauendula, qua: ctiam Spicauulgo uocatur,indicabitiir tertio huiui operislibrOjCumadStoechadcmperucnerimus. *

DE NARDO MONTANA. CAP.

8.

M

-^

^W<

Montana Nardus,qua; etiam Niris^Ncris, Thylaciiis dC Pyritis appc1Iatur,o1{m exCiliciacoriaceis faccuIis,quos Grceci ^i/Acchw uocat,ad extcras nationes ferebatur: partim ad medicinae ufumjpartim ctiam ut in facnficiis,!gnibus, propter iucundum odoreminiiceretur,undcetiamilli Pyritidisnomenfadumcft. Hancitacjj Spicam intelligitinFaftisfuis Ouidiu5,cumait, Etfonataccenfo fpicaCyliflTa foco. Non cnim Crocus eolocointelligenduseft,qui igminiedusfqetet. Nardus ueromon- Cana i